Tín chỉ carbon có thể giúp doanh nghiệp SME ứng phó với Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM - Carbon Border Adjustment Mechanism) không?

Trong bối cảnh Liên minh châu Âu triển khai Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) nhằm kiểm soát lượng phát thải carbon nhập khẩu vào thị trường nội địa, các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), đang đối mặt với những thách thức đáng kể về chi phí và năng lực tuân thủ. CBAM yêu cầu các doanh nghiệp kê khai lượng phát thải gắn liền với sản phẩm xuất khẩu và có thể phải mua chứng chỉ CBAM nếu phát thải vượt quá mức chuẩn của Hệ thống Giao dịch Phát thải của EU (EU ETS). Điều này đặc biệt quan trọng đối với các ngành như thép, xi măng, nhôm và phân bón - những lĩnh vực có nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia xuất khẩu (Southeast Asia Energy Transition Partnership, 2024; Vietnam Briefing, 2023).

Trong bối cảnh đó, tín chỉ carbon có thể đóng vai trò như một công cụ chiến lược giúp doanh nghiệp chứng minh nỗ lực giảm phát thải, từ đó hỗ trợ tuân thủ yêu cầu của CBAM và hạn chế nghĩa vụ tài chính phát sinh. Dù CBAM không trực tiếp chấp nhận tín chỉ carbon nội địa như một công cụ bù trừ chính thức, việc đầu tư vào các dự án giảm phát thải được xác minh bởi các hệ thống tiêu chuẩn quốc tế (như VCS, Gold Standard, CDM) có thể giúp doanh nghiệp xây dựng hồ sơ minh bạch về mức độ phát thải thấp hơn (Cornago & Berg, 2024). Đây là yếu tố then chốt trong giai đoạn chuyển tiếp của CBAM và trong tương lai khi cơ chế này áp dụng đầy đủ từ năm 2026.

Ngoài ra, việc tham gia thị trường tín chỉ carbon trong nước, kết hợp với các chương trình hỗ trợ tài chính xanh từ Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), hoặc Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), sẽ giúp SMEs đầu tư hiệu quả vào công nghệ giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng với tiêu chuẩn môi trường của thị trường EU. Đồng thời, việc tích hợp tín chỉ carbon vào hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) sẽ giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn các yêu cầu minh bạch hóa của EU về phát thải.

Về mặt chiến lược, tín chỉ carbon còn giúp SMEs nâng cao uy tín môi trường, tiếp cận các thị trường xuất khẩu cao cấp và tạo lợi thế cạnh tranh trong xu thế chuyển dịch toàn cầu sang nền kinh tế carbon thấp. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, các doanh nghiệp cần được hỗ trợ kỹ thuật trong xây dựng dự án carbon, kê khai MRV, cũng như tham gia tích cực vào các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước.

Tài liệu tham khảo:

• Cornago, E., & Berg, A. (2024). Learning from CBAM’s transitional phase: Early impacts on trade and climate efforts. Center for European Reform. https://www.cer.eu/publications/archive/policy-brief/2024/learning-cbams-transitional-impacts-trade
• Southeast Asia Energy Transition Partnership. (2024). Impact assessment of EU’s Carbon Border Adjustment Mechanism and carbon tax policies for Vietnam. https://www.energytransitionpartnership.org/wp-content/uploads/2024/06/20240318_Final-CBAM-Assessment-Report-final.pdf
• Vietnam Briefing. (2023, May 8). How the EU Carbon Border Adjustment Mechanism impacts Vietnam. https://www.vietnam-briefing.com/news/carbon-boredr-adjustment-mechanism-vietnam.htm