Tiêu chí đánh giá “tính bổ sung” (additionality) trong một dự án là gì?

Khái niệm “tính bổ sung”

Tính bổ sung (additionality) là một nguyên tắc cốt lõi trong các cơ chế tín chỉ carbon, đặc biệt là trong Cơ chế phát triển sạch (CDM) và các hệ thống thị trường carbon tự nguyện như Verra (VCS) hoặc Gold Standard. Nguyên tắc này yêu cầu rằng, việc giảm phát thải khí nhà kính (GHG) chỉ xảy ra khi dự án được triển khai, và sẽ không xảy ra nếu không có nguồn tài chính từ việc bán tín chỉ carbon.

Nói cách khác, một dự án được coi là “bổ sung” nếu nó không nằm trong kịch bản thông thường (“business-as-usual”) và không đủ khả năng tài chính hoặc không có động lực thương mại để triển khai nếu không có doanh thu từ tín chỉ carbon.

Việc đảm bảo tính bổ sung là rất quan trọng để đảm bảo tính toàn vẹn môi trường của thị trường carbon, nhằm tránh việc cấp tín chỉ cho các dự án đã có kế hoạch thực hiện từ trước.

Các phương pháp đánh giá tính bổ sung:

Theo hướng dẫn của UNFCCC (2005), có ba nhóm phương pháp chính để đánh giá tính bổ sung của một dự án:

a. Phân tích rào cản tài chính hoặc kỹ thuật

• Dự án đối mặt với rào cản tài chính đáng kể như chi phí đầu tư cao, thời gian hoàn vốn dài, hoặc lãi suất vay vốn không cạnh tranh.
• Dự án sử dụng công nghệ mới chưa phổ biến, gặp rủi ro kỹ thuật hoặc thiếu chuyên môn để vận hành.
• Doanh nghiệp phải chứng minh rằng nguồn doanh thu từ tín chỉ carbon là yếu tố cần thiết để vượt qua các rào cản này.

b. So sánh với kịch bản cơ sở (baseline scenario)

• Kịch bản cơ sở mô tả điều gì sẽ xảy ra nếu dự án không được thực hiện.
• Nếu trong kịch bản cơ sở, phát thải vẫn tiếp tục xảy ra ở mức hiện tại hoặc tăng lên, thì dự án chỉ phát sinh hiệu quả giảm phát thải khi được triển khai nhờ có tín chỉ carbon. Phân tích này cần được chứng minh bằng các dữ liệu khách quan như hồ sơ vận hành, quy trình sản xuất hoặc dữ liệu từ các doanh nghiệp tương tự.**

c. Sử dụng công cụ xác định bổ sung chính thức (UNFCCC, 2005)

UNFCCC đã xây dựng công cụ có tên gọi “Tool for the demonstration and assessment of additionality”, được áp dụng phổ biến trong CDM. Công cụ này bao gồm các bước cụ thể:

• Xác định các phương án thay thế khả thi (Alternative Scenarios)
• Phân tích đầu tư hoặc rào cản
• Phân tích phổ biến công nghệ trong ngành
• Kiểm tra logic loại trừ các phương án không bổ sung

Công cụ này hiện cũng được nhiều tổ chức khác như Verra hay Gold Standard điều chỉnh và áp dụng trong hệ thống của mình.

Ví dụ minh họa

Một trang trại chăn nuôi lợn quy mô nhỏ ở miền Trung Việt Nam phát thải khí metan từ hầm biogas truyền thống. Chủ trang trại muốn đầu tư hệ thống thu hồi metan để phát điện, giảm ô nhiễm và bán điện cho lưới quốc gia. Tuy nhiên:

• Chi phí đầu tư hệ thống thu hồi, máy phát và thiết bị điện là quá cao so với lợi nhuận thông thường của trang trại.
• Dự án không khả thi về mặt tài chính nếu không có dòng thu từ việc bán tín chỉ carbon.

Trong trường hợp này, nếu doanh nghiệp có thể chứng minh các yếu tố trên bằng báo cáo tài chính, dự báo dòng tiền và phân tích đầu tư thì dự án có thể được coi là đáp ứng tiêu chí “bổ sung”.

Ý nghĩa thực tiễn cho doanh nghiệp SME

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), tính bổ sung là một trong những rào cản lớn khi tham gia thị trường tín chỉ carbon. Tuy nhiên, nếu có thể thiết kế dự án:

• Phù hợp với các tiêu chí bổ sung
• Chứng minh rõ ràng khó khăn về đầu tư, kỹ thuật
• Trình bày minh bạch trong hồ sơ thiết kế dự án (PDD)

Thì khả năng được phê duyệt tín chỉ carbon sẽ cao hơn và có thể tạo ra dòng thu nhập bổ sung từ thị trường quốc tế.

Tài liệu tham khảo:

• United Nations Framework Convention on Climate Change. (n.d.). CDM: Tool for the demonstration and assessment of additionality. https://cdm.unfccc.int/methodologies/PAmethodologies/tools/am-tool-01-v5.2.pdf/history\_view
• Verra. (2025, April 3). VCS Version 4 Archive Rules and Requirements - Verra. https://verra.org/programs/verified-carbon-standard/vcs-version-4-archive-rules-and-requirements/
• Gold Standard. (n.d.). Principles & requirements – Gold Standard for the Global Goals. https://globalgoals.goldstandard.org/100-principles-and-requirements/