Những mô hình hợp tác công – tư (Public-Private Partnership - PPP) nào hiện có giúp doanh nghiệp SME triển khai dự án carbon?

Hiện nay, nhiều mô hình hợp tác công - tư (PPP) đang được triển khai nhằm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) phát triển các dự án carbon, đặc biệt tại các quốc gia đang xây dựng thị trường carbon như Việt Nam. Trong bối cảnh này, các cơ quan nhà nước (tiêu biểu là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đóng vai trò điều phối trung tâm, hợp tác chặt chẽ với các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp tư nhân và tổ chức tài chính nhằm thúc đẩy các sáng kiến giảm phát thải, đo lường kết quả và kết nối thị trường carbon trong và ngoài nước. Khác với các mô hình PPP truyền thống trong xây dựng cơ sở hạ tầng, PPP trong lĩnh vực carbon thường mang tính chương trình, tập trung vào hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo năng lực, xác minh phát thải (MRV) và tài chính hậu kỳ. Tất cả nhằm giúp SME tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị carbon và chuyển đổi xanh.

Trên thế giới, một số mô hình PPP tiêu biểu đã cho thấy tính hiệu quả của việc kết hợp các nguồn lực nhà nước, khu vực tư nhân và tổ chức tài chính. Ví dụ, trong ngành thời trang, mô hình hợp tác giữa Gucci, ngân hàng Intesa Sanpaolo và chính phủ Ý cho phép các SME trong chuỗi cung ứng của Gucci tiếp cận các khoản vay ưu đãi, với điều kiện họ phải áp dụng các giải pháp bền vững như giảm phát thải và cải thiện hiệu suất năng lượng (SME Climate Hub, 2025). Đây là một dạng mô hình chi trả dựa trên kết quả (Result-Based Payment), khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi thông qua tài chính ưu đãi. Tương tự, chuỗi cung ứng của McCormick (Mỹ) kết hợp với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) và ngân hàng Citi để triển khai một chương trình tài chính xanh, trong đó SME được giảm lãi suất khi đạt các tiêu chí môi trường như giảm phát thải khí nhà kính, quản lý chất thải và bảo tồn đa dạng sinh học (IFC, McCormick & Company, Citi, 2021).

Trong lĩnh vực carbon và lâm nghiệp, mô hình Forest Carbon Partnership Facility (FCPF), do Ngân hàng Thế giới điều phối, là ví dụ điển hình cho PPP đa tầng. Mô hình này hỗ trợ các quốc gia, bao gồm Việt Nam, phát triển REDD+ thông qua sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp tư nhân và các quỹ carbon, đồng thời áp dụng hệ thống MRV theo chuẩn quốc tế (Forest Carbon Partnership Facility, n.d.). Bên cạnh đó, Cơ chế Tín chỉ Chung (Joint Crediting Mechanism - JCM) do chính phủ Nhật Bản khởi xướng và đồng tài trợ cùng các tổ chức như ADB và JICA, đang hỗ trợ các SME triển khai dự án giảm phát thải trong các lĩnh vực như năng lượng, giao thông và lâm nghiệp tại nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam (Ministry of Foreign Affairs of Japan, 2025).

Ở cấp độ toàn cầu, Chương trình Carbon Payments for Development (CP4D) của UNDP đại diện cho mô hình PPP hướng tới tài trợ sau khi xác minh kết quả giảm phát thải (UNDP, 2020). Theo đó, doanh nghiệp tư nhân đầu tư và triển khai dự án (ví dụ: xử lý rác, xe điện, phân compost), sau đó được hoàn vốn một phần nếu dự án đạt chứng nhận giảm phát thải thông qua hệ thống MRV theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris. Bên cạnh tài chính, các hình thức hỗ trợ kỹ thuật trong khuôn khổ PPP cũng đang đóng vai trò then chốt. Mạng lưới CTCN (Climate Technology Centre & Network) thuộc UNFCCC đang vận hành cơ chế kết nối doanh nghiệp tư nhân cung cấp giải pháp công nghệ với các SME tại nhiều nước, trong đó có Việt Nam, theo hình thức hỗ trợ kỹ thuật phi lợi nhuận hoặc có đồng tài trợ (Chao et al., 2024).

Tổng thể, các mô hình PPP trong lĩnh vực carbon không chỉ mang lại nguồn lực tài chính và công nghệ cho doanh nghiệp SME, mà còn thúc đẩy hình thành hệ sinh thái thị trường carbon minh bạch, hiệu quả và bao trùm - một điều kiện quan trọng để Việt Nam và các quốc gia đang phát triển hiện thực hóa các cam kết khí hậu một cách bền vững.

Tài liệu tham khảo:

• Chao, J., & Toro, A. M. (2024, March 16). How to foster a more inclusive environment for SMEs in PPPs? World Bank Blogs. https://blogs.worldbank.org/en/ppps/how-foster-more-inclusive-environment-smes-ppps
• SME Climate Hub. (2025, March 22). Success stories - SME Climate Hub. SME Climate Hub. https://smeclimatehub.org/success-stories/
• IFC, McCormick & Company, Citi. (2021). IFC, McCormick & Company, và Citi Thiết lập Quan hệ Đối tác Tài chính Gắn với Bền vững. IFC. https://www.ifc.org/vi/pressroom/2021/26544
• Forest Carbon Partnership Facility. (n.d.). Private Sector Engagement. Forest Carbon Partnership Facility. https://www.forestcarbonpartnership.org/private-sector-engagement-0
• Ministry of Foreign Affairs of Japan. (2025). Joint Crediting Mechanism (JCM). Ministry of Foreign Affairs of Japan. https://www.mofa.go.jp/ic/ch/page1we_000105.html
• UNDP. (2020). Carbon payments for development (CP4D) Brochure. UNDP. https://climatepromise.undp.org/research-and-reports/carbon-payments-development-cp4d-brochure