Làm sao để kiểm soát rủi ro rò rỉ phát thải và đảm bảo tính lâu dài (permanence)?

Giải thích khái niệm

• Rò rỉ phát thải (Leakage) là hiện tượng phát thải khí nhà kính tăng lên ở một địa điểm hoặc khu vực khác như một hệ quả gián tiếp từ việc thực hiện dự án giảm phát thải tại một khu vực nhất định. Hiện tượng này làm suy giảm hiệu quả thực sự của dự án nếu không được kiểm soát tốt.

Ví dụ: Nếu một dự án trồng rừng khiến người dân địa phương mất đất canh tác, họ có thể chuyển sang chặt phá rừng ở khu vực lân cận, gây ra phát thải mới – đó là rò rỉ.

• Tính lâu dài (Permanence) đề cập đến khả năng duy trì vĩnh viễn hoặc trong dài hạn lượng khí nhà kính đã được loại bỏ hoặc tránh phát thải. Nếu lượng giảm phát thải không duy trì được (ví dụ do cháy rừng, phá rừng sau khi kết thúc dự án), thì hiệu quả môi trường của dự án sẽ bị mất.

Biện pháp kiểm soát rò rỉ và tăng cường tính lâu dài

Các tiêu chuẩn quốc tế như Verra (VCS), đặc biệt trong lĩnh vực sử dụng đất và rừng (AFOLU – Agriculture, Forestry and Other Land Use), yêu cầu chủ dự án phải thiết kế và áp dụng các biện pháp cụ thể để quản lý hai rủi ro này.

a. Đánh giá rủi ro rò rỉ trong thiết kế dự án

• Ngay từ giai đoạn chuẩn bị PDD (Project Design Document), doanh nghiệp cần phân tích khả năng phát sinh rò rỉ từ các hoạt động gián tiếp, như thay đổi sử dụng đất, áp lực lên sinh kế người dân, di cư lao động.
• Phân tích này cần được định lượng hóa nếu có thể và kèm theo giải pháp giảm thiểu, như hỗ trợ sinh kế thay thế hoặc quản lý vùng đệm.

b. Thiết lập “buffer pool” để dự phòng rủi ro

• Các tiêu chuẩn như Verra yêu cầu trích lập một tỷ lệ phần trăm nhất định của tín chỉ carbon phát sinh để đưa vào “buffer pool”, như một quỹ dự phòng cho các rủi ro không kiểm soát được, ví dụ như thiên tai hoặc biến động chính trị.
• Tỷ lệ này thường dao động từ 10% đến 20%, tùy theo mức độ rủi ro của từng dự án cụ thể. Tín chỉ trong buffer pool không được phép giao dịch và chỉ được sử dụng trong trường hợp xảy ra tổn thất thực tế.

c. Giám sát, báo cáo và cập nhật thường xuyên

• Dự án cần thực hiện giám sát định kỳ (thường là hàng năm hoặc 5 năm/lần), bao gồm cả phần rừng, đất đai, hệ sinh thái, cộng đồng địa phương và hoạt động của dự án.
• Báo cáo MRV cần được cập nhật liên tục để phát hiện sớm các yếu tố ảnh hưởng đến tính lâu dài hoặc dẫn đến rò rỉ, từ đó kích hoạt các biện pháp khắc phục sớm.

Ví dụ minh họa

Một dự án trồng rừng tại Tây Nguyên được thực hiện nhằm hấp thụ CO₂ thông qua tái sinh tự nhiên có kiểm soát. Trong quá trình lập kế hoạch, dự án xác định:

• Khu vực dự án nằm gần tuyến đường vận tải gỗ nên có nguy cơ cao bị xâm lấn.
• Khả năng cháy rừng vào mùa khô là rủi ro có xác suất trung bình.
• Một bộ phận người dân có nguy cơ bị ảnh hưởng sinh kế do hạn chế tiếp cận vùng dự án.

Giải pháp được đưa ra:

• Dự án đóng góp 10% tín chỉ vào buffer pool theo yêu cầu của Verra.
• Thiết lập vùng đệm bảo vệ ngoài khu vực rừng chính.
• Tổ chức tập huấn về phòng cháy chữa cháy, cung cấp bếp sinh khối để giảm áp lực khai thác củi.
• Cập nhật báo cáo giám sát định kỳ 12 tháng/lần và đánh giá rủi ro lại sau mỗi chu kỳ 5 năm.

Lợi ích đối với doanh nghiệp SME khi thực hiện đúng quy trình

• Tăng độ tin cậy và uy tín với bên mua tín chỉ và tổ chức xác minh
• Hạn chế rủi ro pháp lý, hợp đồng và truyền thông khi có sự cố xảy ra
• Tạo tiền đề để tham gia các thị trường carbon cao cấp hoặc thị trường quốc tế

Đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ, việc kiểm soát rủi ro từ đầu và thực hiện đầy đủ các biện pháp về buffer pool và giám sát định kỳ sẽ giúp tối ưu hóa chi phí vận hành và đảm bảo tính khả thi của dự án trong dài hạn.

Tài liệu tham khảo

• Verra. (2023, September 6). Area of focus: Agriculture, Forestry, and Other Land Use (AFOLU) - Verra. https://verra.org/programs/verified-carbon-standard/area-of-focus-agriculture-forestry-land-use/

Gold Standard. (n.d.). Land-use & forests activity requirements - Gold Standard for the Global Goals. **https://globalgoals.goldstandard.org/203-ar-luf-activity-requirements/